4umi Kees Stip : Hoogeveens verbeterd leesplankje

Hoogeveens verbeterd leesplankje

Uit: Lachen in een leeuw - Verzamelde gedichten, 1993.
Het houten leesplankje van Hoogeveen werd in 1870 bedacht door hoofdonderwijzer M.B. Hoogeveen (1863-1941) uit Stiens, geïnspireerd door een Duits voorbeeld. Het uitgangspunt erachter was dat scholieren leerden woorden te ontleden in klanken, en door het samenvoegen van klanken nieuwe woorden konden maken.
De eerste versie van het leesplankje bestond uit twee rijen met in totaal 15 woorden: raam, roos, neef, fik, gat, wiel, deur, zes, juk, schop, voet, bok, bijl, ei, ui. Vanwege het ontbreken van de 'uu'-klank was er snel behoefte aan een nieuwe leesplank. Een jaar later volgde dan ook een nieuwe variant met 16 woorden: raam, roos, neef, fik, gat, wiel, zes, juk, schop, voet, neus, muur, bijl, hok, duif, ei. Van deze versie zijn ongeveer 3000 plankjes gemaakt.
Een plankje uit 1897, volgens leesplankje.com, met een gat om het op een haakje aan de schoolbank te hangen.
Later werd het plankje opnieuw bewerkt door onderwijzers Jan Lighthart (1859 - 1916) en Hendricus Scheepstra (1859 - 1913) en voorzien van tekeningen door Cornelis Jetses (1873 - 1955), een samenwerking waaruit eerder de serie boekjes van Ot en Sien was voortgekomen. Het resultaat was het plankje met de nu bekende woorden: aap, noot, mies, wim, zus, jet, teun, vuur, gijs, lam, kees, bok, weide, does, hok, duif, schapen. De uitgeverij J.B. Wolters uit Groningen kocht de rechten op en gaf in 1906 een klassikale versie van het verbeterde leesplankje van Hoogeveen uit op een houten bord van 105 bij 93½ cm en kleinere versies voor de leerlingen van 30 bij 22½ cm. De plastic uitgave verscheen in 1967, de magnetische na de fusie met P. Noordhoff in 1968.
Een Rooms-katholiek plankje uitgegeven door het RK Jongensweeshuis te Tilburg in 1905.
- --oOo-- -
 Kees Stip Op negenennegentig beesten Vijf variaties op een misverstand Ballade van de honderd vrijers Groeten uit Griekenland (S)onnet De Veluwe De visite De zomers De rozen De kersenpluk Het Kerstkribje De dood en de tuinman Het Hanengeschrei Hoogeveens verbeterd leesplankje Nog eens Holland De vuurtoren Het hart De fazant De ijswafel De generaal De ondergang Waterlandschap